महाराष्ट्र शासन व जागतिक बँकेची Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025–2029. ही 21 जिल्ह्यांसाठी 100% अनुदान, ऑनलाइन अर्ज सुरु.
Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025–2029 (Pokra 2.0) is a flagship agriculture scheme of the Maharashtra Government implemented with financial support from the World Bank. Under this scheme, eligible farmers receive 100% government subsidy through Direct Benefit Transfer (DBT) directly into their bank accounts. The scheme focuses on sustainable agriculture, water conservation, climate-resilient farming, micro-irrigation, soil health improvement, and farmer income enhancement. Pokra 2.0 covers 21 districts, 225 talukas, and 7,196 villages across Maharashtra with a total project outlay of ₹4,500 crore. Farmers can apply online for various agriculture subsidy benefits, making this one of the most important Maharashtra government schemes for farmers in 2025–2029.
महाराष्ट्र शासन व जागतिक बँकेचा संयुक्त उपक्रम Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) 2025–2029 ही महाराष्ट्र शासन आणि जागतिक बँक यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात येणारी महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे, पाणी टंचाईवर मात करणे आणि शाश्वत शेती पद्धतींचा प्रसार करणे हा आहे. या योजनेअंतर्गत जलसंधारण, मृदा संधारण, सूक्ष्म सिंचन, नैसर्गिक शेती आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे.
या योजनेसाठी महाराष्ट्रातील 21 जिल्हे, 225 तालुके आणि 7,196 गावे निवडण्यात आली असून सुमारे ₹4,500 कोटी रुपयांचा निधी मंजूर करण्यात आला आहे. ही योजना 100% अनुदानित असून लाभार्थी शेतकऱ्यांना मिळणारी अनुदानाची रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) पद्धतीने जमा केली जाते. त्यामुळे शेतकऱ्यांना कोणत्याही मध्यस्थाशिवाय थेट लाभ मिळतो.
सदर योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया सुरु करण्यात आली आहे. पात्र शेतकऱ्यांनी अधिकृत पोर्टलवरून अर्ज करून विविध घटकांचा लाभ घ्यावा. या योजनेमुळे हवामान बदलांचा शेतीवर होणारा परिणाम कमी होण्यास मदत होणार असून, दीर्घकालीन व शाश्वत कृषी विकासासाठी ही योजना अत्यंत उपयुक्त ठरणार आहे.
योजनेची ठळक वैशिष्ट्ये – सविस्तर माहिती
राज्य : महाराष्ट्र
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना ही पूर्णपणे महाराष्ट्र राज्यात राबविण्यात येत आहे. या योजनेचा लाभ राज्यातील निवडक जिल्हे, तालुके आणि गावांमधील पात्र शेतकऱ्यांना दिला जाणार आहे.
अंमलबजावणी : महाराष्ट्र शासन व जागतिक बँक
ही योजना महाराष्ट्र शासन आणि जागतिक बँक यांच्या संयुक्त सहकार्याने राबवली जात आहे. शासनाची अंमलबजावणी यंत्रणा आणि जागतिक बँकेचे आर्थिक व तांत्रिक सहकार्य यामुळे ही योजना अधिक प्रभावी आणि पारदर्शक पद्धतीने राबवली जात आहे.
योजनेचे नाव : नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0)
ही योजना ‘पोक्रा 2.0’ या नावाने ओळखली जाते. पोक्रा म्हणजे हवामान बदलांना तोंड देणारी, शाश्वत आणि आधुनिक शेती विकसित करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेला विशेष प्रकल्प आहे.
कालावधी : 2025 ते 2029
या योजनेची अंमलबजावणी पाच वर्षांच्या कालावधीत करण्यात येणार आहे. या कालावधीत विविध टप्प्यांमध्ये शेतकऱ्यांना आवश्यक त्या सुविधा, प्रशिक्षण आणि आर्थिक सहाय्य दिले जाणार आहे.
एकूण निधी : 4,500 कोटी रुपये :-
या योजनेसाठी सुमारे 4,500 कोटी रुपयांचा मोठा निधी मंजूर करण्यात आला आहे. या निधीतून जलसंधारण, सूक्ष्म सिंचन, मृदा संधारण, नैसर्गिक शेती आणि आधुनिक शेती पद्धतींसाठी खर्च केला जाणार आहे.
अनुदान : 100 टक्के अनुदानित
या योजनेतील बहुतांश घटक पूर्णपणे अनुदानावर आधारित आहेत. शेतकऱ्यांना कोणताही अतिरिक्त आर्थिक भार न पडता आवश्यक साधने व सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात.
अनुदान वितरण : थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात (DBT)
योजनेअंतर्गत मंजूर होणारी अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते. या योजनेच थेट लाभ शेतकऱ्यांना मिळतो कोणीही मध्यस्ती नसतो आणि शेतकऱ्यांना वेळेत व सुरक्षितपणे लाभ मिळतो.
पात्रता निकष-Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025
- अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी शेतकरी असणे आवश्यक आहे.
- अर्जदाराचे नाव 7/12 उताऱ्यावर किंवा 8-अ वर शेतकरी म्हणून नोंद असणे आवश्यक आहे. संयुक्त खातेदार शेतकरी देखील पात्र ठरू शकतात.
- अर्जदाराचे शेतीक्षेत्र पोक्रा 2.0 अंतर्गत समाविष्ट जिल्हा, तालुका व गावामध्ये असणे आवश्यक आहे.
- अर्जदाराकडे स्वतःचे वैध बँक खाते असणे आवश्यक असून ते खाते आधार क्रमांकाशी जोडलेले असावे.
- योजनेतील घटकानुसार अर्जदार अल्पभूधारक, मध्यम किंवा इतर पात्र शेतकरी असू शकतो. काही घटकांसाठी विशिष्ट निकष लागू होऊ शकतात.
- अर्जदाराने योजनेच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार आवश्यक कागदपत्रे सादर करण्यास व ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे.
- शासनाने ठरवलेल्या अटी व शर्तींचे पालन करण्यास अर्जदाराची तयारी असणे आवश्यक आहे.
महत्वाची सूचना-Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025
पात्रता निकष योजनेतील घटकानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत मार्गदर्शक सूचना काळजीपूर्वक वाचणे आवश्यक आहे.
Nanaji Deshmukh Krushi Sanjeevani Yojana 2025 -योजनेचा विस्तार
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) ही महाराष्ट्रातील विस्तृत भागात राबविण्यात येणारी महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेअंतर्गत राज्यातील एकूण 21 जिल्ह्यांचा समावेश करण्यात आला असून, त्या जिल्ह्यांमधील 225 तालुके आणि 7,196 गावे या योजनेत सहभागी आहेत.
इतक्या मोठ्या भौगोलिक क्षेत्रात ही योजना राबविल्यामुळे अधिकाधिक शेतकऱ्यांपर्यंत योजनेचा लाभ पोहोचवणे शक्य झाले आहे. विविध भौगोलिक व हवामान परिस्थितीनुसार शेती सुधारण्यासाठी आवश्यक त्या उपाय योजना या योजनेत समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत.
महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागाचा सर्वांगीण विकास साधणे, शाश्वत शेती पद्धतींचा प्रसार करणे आणि पाण्याच्या कार्यक्षम वापराला चालना देणे या दृष्टीने ही नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी योजना योजना मोठ्या प्रमाणावर यशस्वीपणे अंमलात आणली जात आहे.
योजनेचे लाभ
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) मुळे शेतकऱ्यांच्या शेती उत्पन्नात वाढ होण्यास मदत होते. जलसंधारण आणि मृदासंधारणाच्या कामांमुळे पाण्याची उपलब्धता वाढते आणि जमिनीची सुपीकता टिकून राहते. आधुनिक व शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब केल्यामुळे उत्पादन खर्च कमी होऊन नफा वाढतो.
या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना विविध घटकांसाठी 100 टक्के अनुदान दिले जाते. अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा होत असल्याने पारदर्शकता राखली जाते. नैसर्गिक आपत्ती, दुष्काळ व हवामान बदलांचा शेतीवर होणारा परिणाम कमी करण्यासाठी ही योजना विशेष उपयुक्त ठरते.
योजनेतील प्रमुख घटक
जलसंधारण घटक
पाणी अडवून ठेवण्यासाठी शेततळी, नाला बांध, सिमेंट नाला बांध, बंधारे व जलसाठा वाढवणारी कामे करण्यात येतात. यामुळे पावसाचे पाणी साठवून जमिनीत मुरवले जाते आणि पाणी टंचाई कमी होते.
मृदासंधारण घटक
जमिनीची धूप रोखण्यासाठी समतल बांध, कंटूर बंडिंग, गॅबियन बांध यांसारखी कामे केली जातात. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढते आणि दीर्घकालीन उत्पादनक्षमता टिकून राहते.
सूक्ष्म सिंचन घटक
ठिबक व तुषार सिंचन प्रणालीसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते. या प्रणालींमुळे पाण्याचा कार्यक्षम वापर होतो आणि पिकांचे उत्पादन वाढते.
नैसर्गिक व शाश्वत शेती
सेंद्रिय शेती, जैविक खतांचा वापर, नैसर्गिक कीड व्यवस्थापन आणि रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते.
पीक व्यवस्थापन व तंत्रज्ञान
हवामानानुसार पीक नियोजन, सुधारित बियाणे, शेतीतील यांत्रिकीकरण आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर यासाठी मार्गदर्शन व सहाय्य दिले जाते.
शेतकरी प्रशिक्षण व क्षमता विकास
शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण कार्यक्रम, प्रात्यक्षिके आणि मार्गदर्शन शिबिरांच्या माध्यमातून आधुनिक शेतीचे ज्ञान दिले जाते, ज्यामुळे ते स्वतःच्या शेतीत सुधारणा करू शकतात.
अर्ज प्रक्रिया – सविस्तर माहिती
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) अंतर्गत अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन पद्धतीने राबविण्यात येते. पात्र शेतकऱ्यांनी खाली दिलेल्या टप्प्यां नुसार अर्ज करणे आवश्यक आहे.
पहिला टप्पा – अधिकृत पोर्टल ला भेट द्या
सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोक्रा (POCRA) पोर्टलवर भेट द्यावी. योजनेशी संबंधित सर्व अर्ज, सूचना आणि मार्गदर्शक माहिती याच पोर्टलवर उपलब्ध असते.
दुसरा टप्पा – नोंदणी (Registration)
नवीन अर्जदारांनी पोर्टलवर स्वतःची नोंदणी करावी. यासाठी आधार क्रमांक, मोबाईल नंबर आणि बँक खात्याची मूलभूत माहिती आवश्यक असते. नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर लॉगिन आयडी आणि पासवर्ड प्राप्त होतो.
तिसरा टप्पा – लॉगिन करून अर्ज भरणे
नोंदणी झाल्यानंतर लॉगिन करून नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) चा अर्ज फॉर्म निवडावा. अर्जामध्ये वैयक्तिक माहिती, शेतीची माहिती, 7/12 उतारा, बँक तपशील आणि निवडलेले घटक अचूकपणे भरावेत.
चौथा टप्पा – आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे
अर्जासोबत आवश्यक कागदपत्रे ऑनलाईन अपलोड करणे बंधनकारक आहे. सर्व कागदपत्रे स्पष्ट व वैध असणे आवश्यक आहे.
पाचवा टप्पा – अर्ज सबमिट करणे
सर्व माहिती आणि कागदपत्रे तपासल्यानंतर अर्ज सबमिट करावा. सबमिट केल्यानंतर अर्ज क्रमांक (Application ID) मिळतो, जो पुढील प्रक्रियेसाठी जतन करून ठेवावा.
सहावा टप्पा – अर्जाची तपासणी व मंजुरी
सबमिट केलेला अर्ज संबंधित यंत्रणेकडून तपासला जातो. पात्रता पूर्ण असल्यास अर्ज मंजूर केला जातो आणि आवश्यक घटकांसाठी पुढील कार्यवाही करण्यात येते.
सातवा टप्पा – अनुदान वितरण
अर्ज मंजूर झाल्यानंतर मंजूर घटकांनुसार अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) पद्धतीने जमा केली जाते.
महत्वाची सूचना
अर्ज करताना सर्व माहिती अचूक भरावी. चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती दिल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो. अर्ज प्रक्रियेतील अद्ययावत सूचना जाणून घेण्यासाठी अधिकृत पोर्टल नियमितपणे तपासणे आवश्यक आहे.
महत्वाच्या लिंक
| तपशील | लिंक |
|---|---|
| अधिकृत पोक्रा (POCRA) वेबसाइट | https://pocra.gov.in |
| महाडीबीटी पोर्टल | https://mahadbt.maharashtra.gov.in |
महत्वाची सूचना
वरील सर्व लिंक अधिकृत असून अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित माहिती व मार्गदर्शक सूचना काळजीपूर्वक वाचाव्यात.
निष्कर्ष
नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) 2025–2029 ही महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत उपयुक्त आणि महत्वाची योजना आहे. या योजनेच्या माध्यमातून शाश्वत शेतीला चालना देणे, पाणी व माती संवर्धन करणे आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे हा मुख्य उद्देश साध्य केला जात आहे.
100 टक्के अनुदान, थेट लाभ शेतकऱ्यांना (DBT), ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया आणि जागतिक बँकेचे सहकार्य यामुळे ही योजना पारदर्शक व विश्वासार्ह ठरते. पोक्रा 2.0 अंतर्गत दिल्या जाणाऱ्या विविध घटकांमुळे शेतकऱ्यांना आधुनिक शेती पद्धती अंगीकारण्यास मदत होत असून हवामान बदलांचा परिणाम कमी करण्यासही हातभार लागत आहे.
पात्र शेतकऱ्यांनी वेळेत ऑनलाईन अर्ज करून या योजनेचा लाभ घ्यावा आणि स्वतःच्या शेतीचा शाश्वत व आर्थिकदृष्ट्या सक्षम विकास साधावा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न 1: नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना म्हणजे काय?
उत्तर: नानाजी देशमुख कृषि संजीवनी योजना (पोक्रा 2.0) ही महाराष्ट्र शासन आणि जागतिक बँक यांच्या संयुक्त विद्यमाने राबविण्यात येणारी योजना असून, शाश्वत शेती, जलसंधारण आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे हा तिचा मुख्य उद्देश आहे.
प्रश्न 2: पोक्रा 2.0 योजनेचा कालावधी किती आहे?
उत्तर: या योजनेचा कालावधी 2025 ते 2029 असा असून पाच वर्षांच्या कालावधीत ही योजना अंमलात आणली जाणार आहे.
प्रश्न 3: या योजनेत किती टक्के अनुदान दिले जाते?
उत्तर: पोक्रा 2.0 योजनेअंतर्गत बहुतांश घटकांसाठी 100 टक्के अनुदान दिले जाते.
प्रश्न 4: अनुदानाची रक्कम कशी मिळते?
उत्तर: मंजूर झालेल्या अर्जासाठी अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) पद्धतीने जमा केली जाते.
प्रश्न 5: या योजनेसाठी अर्ज कसा करायचा?
उत्तर: या योजनेसाठी अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन असून अधिकृत पोक्रा पोर्टलवरून अर्ज करता येतो.